Δέκα γλώσσες στα όρια της εξαφάνισης [Εν. 2η]

Έντεκα βιβλία για μειονότητες και γλώσσες που κινδυνεύουν να εξαφανιστούν, μεταξύ των οποίων και 12 διάλεκτοι των Αβοριγίνων της Αυστραλίας, έχει γράψει ο Πίτερ Όστιν.
Ο Όστιν είναι επικεφαλής του τμήματος Γλωσσολογίας της βρετανικής Σχολής Ανατολικών και Αφρικανικών Μελετών και διευθυντής του ακαδημαϊκού προγράμματος Γλωσσών υπό Εξαφάνιση. Το πιο πρόσφατο βιβλίο του έχει τον τίτλο "1.000 γλώσσες: Η παγκόσμια ιστορία ζωσών και χαμένων γλωσσών", το οποίο εξετάζει την κατάσταση των γλωσσών ανά τον κόσμο.
Σήμερα χρησιμοποιούνται περισσότερες από 6.900 γλώσσες παγκοσμίως, οι οποίες ομιλούνται από εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων έως και από μόλις έναν ή δύο. Γλωσσολόγοι εκτιμούν ότι τουλάχιστον οι μισές από τις υπάρχουσες γλώσσες κινδυνεύουν να εξαφανιστούν μέχρι το 2050. Κύριος λόγος γι’ αυτήν την απώλεια είναι ότι κοινότητες ανθρώπων μετακινούνται σε τόπους όπου ομιλούνται πολιτικά και οικονομικά ισχυρότερες γλώσσες, όπως τα αγγλικά, τα ισπανικά, τα χίντι ή τα σουαχίλι.
Κάθε γλώσσα εκφράζει την ιστορία, τον πολιτισμό, την κοινωνία και την ταυτότητα του λαού που τη μιλά και καθεμία αποτελεί μοναδικό τρόπο ομιλίας για το Σύμπαν. Η απώλεια οποιασδήποτε γλώσσας είναι απώλεια και για την κοινότητα που τη χρησιμοποιεί στην καθημερινότητά της και για την ανθρωπότητα. Τα τραγούδια, οι ιστορίες, οι λέξεις, οι εκφράσεις και οι γραμματικές δομές των γλωσσών, που αναπτύχθηκαν από αμέτρητες γενιές, αποτελούν τμήμα της άυλης κληρονομιάς όλης της ανθρωπότητας.
Ο καθηγητής Όστιν κλήθηκε να εξηγήσει πώς επέλεξε τις δέκα από τις 3.000 γλώσσες που κινδυνεύουν. Η επιλογή μου, είπε, είναι προσωπική και επιχειρεί να λάβει υπόψη τέσσερις παράγοντες:
1. Γεωγραφική κάλυψη. Ει δυνατόν ήθελε τουλάχιστον μία γλώσσα από κάθε ήπειρο.
2. Επιστημονικό ενδιαφέρον. Ήθελε να περιλάβει γλώσσες που οι γλωσσολόγοι βρίσκουν ενδιαφέρουσες και σημαντικές λόγω της δομικής ή της ιστορικής τους σημασίας.
3. Πολιτιστικό ενδιαφέρον. Στο μέτρο του δυνατού, να περιλάβει κάποιες πληροφορίες για σημαίνουσες πολιτιστικές και πολιτικές πλευρές απειλούμενων γλωσσών.
4. Κοινωνικός αντίκτυπος. Ήθελε να περιλάβει μία ή περισσότερες καταστάσεις που να καταδεικνύουν γιατί οι γλώσσες κινδυνεύουν, καθώς και να φωτίσει ορισμένους τρόπους, με τους οποίους οι κοινότητες αντιδρούν στην απειλή που αντιμετωπίζουν.
Ακολουθεί ο κατάλογος των δέκα πλέον απειλούμενων γλωσσών κατά τον καθηγητή Όστιν.
*  Τζέρου 
Η γλώσσα αυτή, που σημαίνει και Μεγάλος Ανταμανέζος, ομιλείται από περίπου είκοσι ανθρώπους στα νησιά Ανταμάν του Ινδικού ωκεανού. Γενική πεποίθηση είναι ότι οι γλώσσες των νησιών αυτών ίσως να είναι οι τελευταίες από εκείνες που η ιστορία τους ανάγεται στην προνεολιθική εποχή στη Νοτιοανατολική Ασία, όπου ίσως υπήρξε ο πρώτος οικισμός ανθρώπων που μετακινήθηκαν από την Αφρική. Οι γλώσσες των νησιών Ανταμάν δεν φαίνεται να σχετίζονται με οποιαδήποτε άλλη γλώσσα που ομιλείται στον πλανήτη.
* Ν l u ( ή Χομάνι) Τη διάλεκτο, που ανήκει στην ομάδα Χοϊσάν, μιλούν λιγότεροι από δέκα ηλικιωμένοι, η πατρώα γη των οποίων βρίσκεται στην περιοχή του εθνικού πάρκου της Καλαχάρι στη Νότια Αφρική. Οι γλώσσες Χοϊσάν διακρίνονται για τους ιδιαίτερους ήχους τους - το σύμβολο l προφέρεται ως τσκ! τσκ! και χρησιμοποιείται για να εκφράσει λύπη ή επίπληξη. Ο στενότερος συγγενής της διαλέκτου είναι η διάλεκτος Τα α, την οποία μιλούν 4.000 άνθρωποι και έχει τους περισσότερους ήχους από οποιαδήποτε άλλη γλώσσα: 74 σύμφωνα, 31 φωνήεντα και τέσσερις τόνους (βάθος φωνής).
* Aϊνού Ομιλείται από μικρή ομάδα ηλικιωμένων στο νησί Χοκάιντο, στο βορρά της Ιαπωνίας. Πρόκειται για αυτόχθονες, που μόλις φέτος αναγνωρίστηκαν ως μειονότητα από την ιαπωνική κυβέρνηση. Η διάλεκτος έχει πολύ περίπλοκα ρήματα, που περιλαμβάνουν τις έννοιες ολόκληρων προτάσεων, και είναι το όχημα μιας προφορικής λογοτεχνίας παραμυθιών και τραγουδιών. Σήμερα γίνονται προσπάθειες να αναβιώσει η διάλεκτος και μαζί τα σχετικά έθιμα.
* Θάο Η διάλεκτος αυτή επιχωριάζει στη λίμνη Σαν Μουν, στην κεντρική Ταϊβάν. Την μιλούν λίγοι ηλικιωμένοι, η πλειοψηφία της κοινότητας των οποίων μιλά την κινεζική της Ταϊβάν (Μινάν). Ανήκει στη γλωσσική ομάδα των Οστρονέζικων, που έχουν σχέση με γλώσσες που ομιλούνται στις Φιλιππίνες, στην Ινδονησία και στον Ειρηνικό, και εκπροσωπεί μία από τις αρχικές κοινότητες των Οστρονησίων, πριν αυτοί ταξιδέψουν νότια και ανατολικά πριν από 3.000 χρόνια.
* Γιούτσι Διάλεκτος της Οκλαχόμας των ΗΠΑ, που ομιλείται από μόλις πέντε ανθρώπους, οι οποίοι μάλιστα είναι άνω των 75 ετών. Πρόκειται για απομονωμένη γλώσσα (δεν μοιάζει να σχετίζεται με οποιαδήποτε άλλη ομιλούμενη γλώσσα). Οι ομιλούντες τη Γιούτσι αυτοαποκαλούνται Τσογιάχα, που σημαίνει "παιδιά του ήλιου". Τα ουσιαστικά της Γιούτσι έχουν δέκα γένη, τα οποία ξεχωρίζουν από τις καταλήξεις: έξι για τους Τσογιάχα, μία για όσους δεν μιλούν τα Γιούτσι και για τα ζώα και τρεις για τα άψυχα αντικείμενα (οριζόντια, κάθετα και κυκλικά). Ερευνητές προσπαθούν να καταγράψουν τη διάλεκτο με ηχοληψίες και βίντεο και επιχειρείται η αναβίωσή της με μαθήματα σε παιδιά.
* Όρο Γουίν Όσοι μιλούν τη διάλεκτο αυτή ζουν στο δυτικό κρατίδιο Ροντόνια της Βραζιλίας και προσεγγίστηκαν για πρώτη φορά από ξένους το 1963, στις πηγές του ποταμού Πακάας Νόβος. Η ομάδα τους σχεδόν εξοντώθηκε ύστερα από δύο επιθέσεις των ξένων και σήμερα αριθμεί μόλις πενήντα ανθρώπους, από τους οποίους τη διάλεκτο μιλούν μόνο πέντε. Η διάλεκτος είναι μία από τις πέντε γνωστές που χρησιμοποιούν συχνά έναν ήχο που μοιάζει με το μπρρρ, που εκφράζουμε όταν αισθανόμαστε κρύο.
* Κουσούντα Οι Κουσούντα είναι φυλή πρώην κυνηγών που ζούσαν στο δυτικό Νεπάλ, αλλά έκαναν μεικτούς γάμους με γείτονές τους. Μέχρι πρόσφατα η διάλεκτός τους θεωρούνταν νεκρή, αλλά το 2004 φοιτητές του πανεπιστημίου Τριμπουβάν της Κατμαντού εντόπισαν οκτώ ανθρώπους που συνεχίζουν να την μιλούν. Πρόκειται για άλλη μία απομονωμένη διάλεκτο, χωρίς σχέση με άλλες.
* Tερ Σαμί Η πιο ανατολική από την ομάδα διαλέκτων Σααμί (στο παρελθόν αποκαλούνταν Λαπ, που είναι όρος μειωτικός), εντοπίζεται στη χερσόνησο Κόλα της Ρωσίας. Ομιλείται από μόλις δέκα ηλικιωμένους που ζουν μεταξύ των περίπου 100 Τερ Σαμί, οι οποίοι πλέον χρησιμοποιούν στην καθημερινότητά τους τα ρωσικά. Η διάλεκτος σχετίζεται με τα φιλανδικά και άλλες ουραλικές διαλέκτους που ομιλούνται στη Ρωσία και τη Σιβηρία, καθώς και, πιο αχνά, με τα ουγγρικά.
* Γκουούγκου Γιμιντίρ Είναι διάλεκτος των αυτοχθόνων της Αυστραλίας, που ομιλείται στο Χόουπβεϊλ, κοντά στο Κουκτάουν στο βορρά του Κουίνσλαντ. Την μιλούν περίπου 200 άνθρωποι. Από αυτούς προέρχεται η λέξη καγκουρό, που συνέλεξε και διέδωσε ο κάπτεν Τζέιμς Κουκ το 1770. Η διάλεκτος ξεχωρίζει για τον τρόπο που ορίζει πώς πρέπει να απευθύνονται όσοι την μιλούν σε ένδειξη σεβασμού και ευγένειας προς συγκεκριμένα μέλη της οικογένειας (πεθερό ή κουνιάδο).
* Kετ Η τελευταία επιζώσα διάλεκτος μιας οικογένειας διαλέκτων που ομιλούνται κατά μήκος του ποταμού Γενισέι, στην ανατολική Σιβηρία. Σήμερα την μιλούν περίπου 600 άνθρωποι, αλλά δεν περνάει στη νέα γενιά, επειδή οι γονείς των παιδιών προτιμούν να τους μιλούν ρωσικά. Τα Κετ έχουν εξαιρετικά περίπλοκο συντακτικό και γραμματική, ενώ είναι η μόνη σιβηρική διάλεκτος με τονικό σύστημα, που δίνει σε ίδιες λέξεις διαφορετικά νοήματα (όπως τα κινεζικά ή τα γιορούμπα).
ΠΗΓΗ: Guardian

Ημερομηνία: 01/09/2008

[πηγή: εφημ. Μακεδονία, 1/9/2008 <http://www.makthes.gr>]

Οικογένειες γλωσσών! [Εν. 2η]

Η εξέλιξη των γλωσσών [Εν. 2η]

Ας παρακολουθήσουμε προσεκτικά το ακόλουθο βίντεο

Παγκόσμια Ημέρα Μητρικής Γλώσσας [Εν. 2]

Παγκόσμια Ημέρα κατά του Ρατσισμού

Η Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων εορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Μαρτίου. Καθιερώθηκε το 1966 από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών σε ανάμνηση ενός τραγικού συμβάντος, που συγκλόνισε την παγκόσμια κοινή γνώμη.

Στις 21 Μαρτίου του 1960 η αστυνομία της ρατσιστικής Νοτίου Αφρικής πυροβόλησε εν ψυχρώ κατά μιας διαδήλωσης φοιτητών στην πόλη Σάρπβιλ, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 70 άνθρωποι. Οι νεαροί διαδηλωτές διαμαρτύρονταν ειρηνικά κατά των νόμων του Απαρτχάιντ, που είχε επιβάλλει το καθεστώς της λευκής μειοψηφίας στη χώρα, εφαρμόζοντας τη θεωρία της ανισότητας ανάμεσα στις φυλές.

Ο ΟΗΕ μάς καλεί αυτή τη μέρα να ενώσουμε τις φωνές μας για τα θύματα του ρατσισμού, των φυλετικών διακρίσεων, της ξενοφοβίας και της μισαλλοδοξίας.

ΠΗΓΗ: http://www.sansimera.gr/

Μάνος Χατζιδάκις, "Ο νεοναζισμός δεν είναι οι άλλοι" [Εν. 3η]

(Κείμενο για το νεοναζισμό και τον εθνικισμό που έγραψε ο συνθέτης Μάνος Χατζιδάκις τον Φεβρουάριο του 1993, λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του, και  δημοσιεύτηκε στο πρόγραμμα αντιναζιστικής συναυλίας που έδωσε η Ορχήστρα των Χρωμάτων. Το ίδιο κείμενο δημοσιεύτηκε παράλληλα και στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία).


Ο νεοναζισμός, ο φασισμός, ο ρατσισμός και κάθε αντικοινωνικό και αντιανθρώπινο φαινόμενο συμπεριφοράς δεν προέρχεται από ιδεολογία, δεν περιέχει ιδεολογία, δεν συνθέτει ιδεολογία. Είναι η μεγεθυμένη έκφραση-εκδήλωση του κτήνους που περιέχουμε μέσα μας χωρίς εμπόδιο στην ανάπτυξή του, όταν κοινωνικές ή πολιτικές συγκυρίες συντελούν, βοηθούν, ενισχύουν τη βάρβαρη και αντιανθρώπινη παρουσία του.
Η μόνη αντιβίωση για την καταπολέμηση του κτήνους που περιέχουμε είναι η Παιδεία. Η αληθινή παιδεία και όχι η ανεύθυνη εκπαίδευση και η πληροφορία χωρίς κρίση και χωρίς ανήσυχη αμφισβητούμενη συμπερασματολογία. Αυτή η παιδεία που δεν εφησυχάζει ούτε δημιουργεί αυταρέσκεια στον σπουδάζοντα, αλλά πολλαπλασιάζει τα ερωτήματα και την ανασφάλεια. Όμως μια τέτοια παιδεία δεν ευνοείται από τις πολιτικές παρατάξεις και από όλες τις κυβερνήσεις, διότι κατασκευάζει ελεύθερους και ανυπότακτους πολίτες μη χρήσιμους για το ευτελές παιχνίδι των κομμάτων και της πολιτικής. Κι αποτελεί πολιτική «παράδοση» η πεποίθηση πως τα κτήνη, με κατάλληλη τακτική και αντιμετώπιση, καθοδηγούνται, τιθασεύονται.
Ενώ τα πουλιά… Για τα πουλιά, μόνον οι δολοφόνοι, οι άθλιοι κυνηγοί αρμόζουν, με τις «ευγενικές παντός έθνους παραδόσεις». Κι είναι φορές που το κτήνος πολλαπλασιαζόμενο κάτω από συγκυρίες και με τη μορφή «λαϊκών αιτημάτων και διεκδικήσεων» σχηματίζει φαινόμενα λοιμώδους νόσου που προσβάλλει μεγάλες ανθρώπινες μάζες και επιβάλλει θανατηφόρες επιδημίες.
Πρόσφατη περίπτωση ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Μόνο που ο πόλεμος αυτός μας δημιούργησε για ένα διάστημα μιαν αρκετά μεγάλη πλάνη, μιαν ψευδαίσθηση. Πιστέψαμε όλοι μας πως σ' αυτό τον πόλεμο η Δημοκρατία πολέμησε το φασισμό και τον νίκησε. Σκεφθείτε: η «Δημοκρατία», εμείς με τον Μεταξά κυβερνήτη και σύμμαχο τον Στάλιν, πολεμήσαμε το ναζισμό, σαν ιδεολογία άσχετη από μας τους ίδιους. Και τον… νικήσαμε. Τι ουτοπία και τι θράσος. Αγνοώντας πως απαλλασσόμενοι από την ευθύνη του κτηνώδους μέρους του εαυτού μας και τοποθετώντας το σε μια άλλη εθνότητα υποταγμένη ολοκληρωτικά σ' αυτό, δεν νικούσαμε κανένα φασισμό αλλά απλώς μιαν άλλη εθνότητα επικίνδυνη που επιθυμούσε να μας υποτάξει.
Ένας πόλεμος σαν τόσους άλλους από επικίνδυνους ανόητους σε άλλους ανόητους, περιστασιακά ακίνδυνους. Και φυσικά όλα τα περί «Ελευθερίας», «Δημοκρατίας», και «λίκνων πνευματικών και μη», για τις απαίδευτες στήλες των εφημερίδων και τους αφελείς αναγνώστες. Ποτέ δεν θα νικήσει η Ελευθερία, αφού τη στηρίζουν και τη μεταφέρουν άνθρωποι, που εννοούν να μεταβιβάζουν τις δικές τους ευθύνες στους άλλους.
(Κάτι σαν την ηθική των γερόντων χριστιανών. Το καλό και το κακό έξω από μας. Στον Χριστό και τον διάβολο. Κι ένας Θεός που συγχωρεί τις αδυναμίες μας εφόσον κι όταν τον θυμηθούμε μες στην ανευθυνότητα του βίου μας. Επιδιώκοντας πάντα να εξασφαλίσουμε τη μετά θάνατον εξακολουθητική παρουσία μας. Αδυνατώντας να συλλάβουμε την έννοια της απουσίας μας. Το ότι μπορεί να υπάρχει ο κόσμος δίχως εμάς και δίχως τον Καντιώτη τον Φλωρίνης).
Δεν θέλω να επεκταθώ. Φοβάμαι πως δεν έχω τα εφόδια για μια θεωρητική ανάπτυξη, ούτε την κατάλληλη γλώσσα για τις απαιτήσεις του όλου θέματος. Όμως το θέμα με καίει. Και πριν πολλά χρόνια επιχείρησα να το αποσαφηνίσω μέσα μου. Σήμερα ξέρω πως διέβλεπα με την ευαισθησία μου τις εξελίξεις και την επανεμφάνιση του τέρατος. Και δεν εννοούσα να συνηθίσω την ολοένα αυξανόμενη παρουσία του. Πάντα εννοώ να τρομάζω.
Ο νεοναζισμός δεν είναι οι άλλοι. Οι μισητοί δολοφόνοι, που βρίσκουν όμως κατανόηση από τις διωκτικές αρχές λόγω μιας περίεργης αλλά όχι και ανεξήγητης συγγενικής ομοιότητος. Που τους έχουν συνηθίσει οι αρχές και οι κυβερνήσεις σαν μια πολιτική προέκτασή τους ή σαν μια επιτρεπτή αντίθεση, δίχως ιδιαίτερη σημασία που να προκαλεί ανησυχία. (Τελευταία διάβασα πως στην Πάτρα, απέναντι στο αστυνομικό τμήμα άνοιξε τα γραφεία του ένα νεοναζιστικό κόμμα. Καμιά ανησυχία ούτε για τους φασίστες, ούτε για τους αστυνομικούς. Ούτε φυσικά για τους περιοίκους).
Ο εθνικισμός είναι κι αυτός νεοναζισμός. Τα κουρεμένα κεφάλια των στρατιωτών, έστω και παρά τη θέλησή τους, ευνοούν την έξοδο της σκέψης και της κρίσης, ώστε να υποτάσσονται και να γίνονται κατάλληλοι για την αποδοχή διαταγών και κατευθύνσεων προς κάποιο θάνατο. Δικόν τους ή των άλλων. Η εμπειρία μου διδάσκει πως η αληθινή σκέψη, ο προβληματισμός οφείλει κάπου να σταματά. Δεν συμφέρει. Γι' αυτό και σταματώ. Ο ερασιτεχνισμός μου στην επικέντρωση κι ανάπτυξη του θέματος κινδυνεύει να γίνει ευάλωτος από τους εχθρούς. Όμως οφείλω να διακηρύξω το πάθος μου για μια πραγματική κι απρόσκοπτη ανθρώπινη ελευθερία.
Ο φασισμός στις μέρες μας φανερώνεται με δυο μορφές. Ή προκλητικός, με το πρόσχημα αντιδράσεως σε πολιτικά ή κοινωνικά γεγονότα που δεν ευνοούν την περίπτωσή τους ή παθητικός μες στον οποίο κυριαρχεί ο φόβος για ό,τι συμβαίνει γύρω μας. Ανοχή και παθητικότητα λοιπόν. Κι έτσι εδραιώνεται η πρόκληση. Με την ανοχή των πολλών. Προτιμότερο αργός και σιωπηλός θάνατος από την αντίδραση του ζωντανού και ευαίσθητου οργανισμού που περιέχουμε.
Το φάντασμα του κτήνους παρουσιάζεται ιδιαιτέρως έντονα στους νέους. Εκεί επιδρά και το marketing. Η επιρροή από τα Μ.Μ.Ε. ενός τρόπου ζωής που ευνοεί το εμπόριο. Κι όπως η εμπορία ναρκωτικών ευνοεί τη διάδοσή τους στους νέους, έτσι και η μουσική, οι ιδέες, ο χορός και όσα σχετίζονται με τον τρόπο ζωής τους έχουν δημιουργήσει βιομηχανία και τεράστια κι αφάνταστα οικονομικά ενδιαφέρονται.
Και μη βρίσκοντας αντίσταση από μια στέρεη παιδεία όλα αυτά δημιουργούν ένα κατάλληλο έδαφος για να ανθίσει ο εγωκεντρισμός η εγωπάθεια, η κενότητα και φυσικά κάθε κτηνώδες ένστιχτο στο εσωτερικό τους. Προσέξτε το χορό τους με τις ομοιόμορφες στρατιωτικές κινήσεις, μακρά από κάθε διάθεση επαφής και επικοινωνίας. Το τραγούδι τους με τις συνθηματικές επαναλαμβανόμενες λέξεις, η απουσία του βιβλίου και της σκέψης από τη συμπεριφορά τους και ο στόχος για μια άνετη σταδιοδρομία κέρδους και εύκολης επιτυχίας.
Βιώνουμε μέρα με τη μέρα περισσότερο το τμήμα του εαυτού μας – που ή φοβάται ή δεν σκέφτεται, επιδιώκοντας όσο γίνεται περισσότερα οφέλη. Ώσπου να βρεθεί ο κατάλληλος «αρχηγός» που θα ηγηθεί αυτό το κατάπτυστο περιεχόμενό μας. Και τότε θα 'ναι αργά για ν' αντιδράσουμε. Ο νεοναζισμός είμαστε εσείς κι εμείς – όπως στη γνωστή παράσταση του Πιραντέλο. Είμαστε εσείς, εμείς και τα παιδιά μας. Δεχόμαστε να 'μαστε απάνθρωποι μπρος στους φορείς του AIDS, από άγνοια αλλά και τόσο «ανθρώπινοι» και συγκαταβατικοί μπροστά στα ανθρωποειδή ερπετά του φασισμού, πάλι από άγνοια, αλλά κι από φόβο κι από συνήθεια.
Και το Κακό ελλοχεύει χωρίς προφύλαξη, χωρίς ντροπή. Ο νεοναζισμός δεν είναι θεωρία, σκέψη και αναρχία. Είναι μια παράσταση. Εσείς κι εμείς. Και πρωταγωνιστεί ο Θάνατος.

από το http://digitalschool.minedu.gov.gr/modules/ebook/show.php/DSB105/438/2912,11428/extras/activities/indexf_10_ratsismos/ratsismos_hatzidakis.html

Παραγωγή και Σύνθεση λεξημάτων [Εν. 2η]

Open publication - Free publishing - More gg